تاریخ و پیدایش موسیقی در ایران و جهان

مقالات
Image

تاریخ و پیدایش موسیقی در ایران و جهان

موسیقی یک زبان جهانی است که از مرزهای فرهنگی فراتر رفته و برای هزاران سال بخشی جدایی‌ناپذیر از تمدن بشری بوده است. منشاء آن را می‌توان به طلوع بشریت با شواهدی از آلات موسیقی که قدمت بیش از ۴۰۰۰۰ سال پیش بر می‌گردد، جستجو کرد. در این مقاله قصد داریم با تمرکز بر تاریخ موسیقی ایران (که قبلاً پارسه نامیده می‌شد) و زمینه جهانی و خاستگاه موسیقی آن بپردازیم. ما ریشه‌های باستانی موسیقی، تکامل آن در فرهنگ‌های مختلف و تأثیر عمیق آن بر جامعه بشری را بررسی خواهیم کرد.

ریشه‌های باستانی موسیقی

در این قسمت سعی می‌کنیم به صورت مختصر ریشه‌های باستانی موسیقی را بیان کنیم.

موسیقی ماقبل تاریخ

اولین شکل موسیقی احتمالاً شامل آوازهای ساده و سازهای کوبه‌ای با استفاده از اشیایی مانند چوب و سنگ بود. انسان‌های ماقبل تاریخ ممکن است از ریتم و آهنگ برای برقراری ارتباط، بیان احساسات یا همراهی با مراسم و مراسم استفاده می‌کردند. اکتشافات باستان‌شناسی، مانند فلوت‌های استخوانی و طبل‌های بدوی، شواهدی از موسیقی با قدمت ده ها هزار سال ارائه می‌دهند.

موسیقی در تمدن‌های باستانی

همگام با توسعه جوامع بشری، سنت‌های موسیقی آنها نیز رشد کرد. در بین‌النهرین باستان، سومری‌ها برخی از اولین نت‌های موسیقی شناخته شده را بر روی لوح‌های گلی ایجاد می‌کردند و بینشی در مورد شیوه‌های موسیقی آنها فراهم می‌کردند. در مصر، موسیقی بخشی ضروری از مراسم مذهبی و زندگی روزمره بود، با هیروگلیف‌هایی که سازها و نوازندگان مختلف را نشان می‌داد.

چین باستان دارای سنت غنی موسیقی بود که قدمت آن به هزاران سال پیش بازمی‌گردد. «لیجی» (کتاب آداب) و «یو جی» (ضبط موسیقی) اهمیت موسیقی در جامعه چین را به ثبت رساندند. سازهای سنتی چینی مانند گوکین، گوژنگ و شیائو نقش مهمی در آیین‌های مختلف، موسیقی دربار و سنت‌های عامیانه داشتند.

موسیقی در ایران (پارس)

تاریخ موسیقی ایران که در قدیم به پارس معروف بود، غنی و بسیار متنوع است. موسیقی باستان ایرانی با آداب مذهبی و فرهنگی آمیخته بود. اوستا، متون مقدس دین زرتشتی، به استفاده از موسیقی در آیین‌های مذهبی اشاره می‌کند و بر نقش آن در پیوند انسان با خدا تأکید می‌کند. مغان، موبدان زرتشتی، نقش مهمی در حفظ و انتقال سنت‌های موسیقی ایفا کردند.

سازهای فارسی

آلات موسیقی ایرانی دارای ویژگی متمایزی است. تار، سه تار و سنتور سازهای زهی هستند که ریشه عمیقی در تاریخ موسیقی ایرانی دارند. نی، فلوت نی، بخشی جدایی‌ناپذیر از سنت‌های موسیقی ایرانی است. این سازها با تن صدای منحصر به فرد خود به متمایز بودن موسیقی ایرانی کمک کرده‌اند.

عصر ساسانیان

در زمان امپراتوری ساسانی (۲۲۴-۶۵۱ میلادی)، موسیقی ایرانی رونق گرفت. دربار سلطنتی از نوازندگان و آهنگسازان ماهر استفاده می‌کرد که منجر به توسعه سیستم‌های پیچیده موسیقی و نت‌نویسی شد. این تحولات پایه و اساس سنت‌های موسیقی ایرانی بعدی را بنا نهاد.

ورود و نفوذ اسلامی

با فتح ایران توسط اسلام در قرن هفتم، تاریخ موسیقی ایران دستخوش تغییرات چشمگیری شد. در حالی که برخی از جنبه‌های موسیقی پیش از اسلام حفظ شده بود، سنت‌ها و شیوه‌های موسیقی اسلامی که به مقامات معروف بودند، روی موسیقی ایرانی تأثیر گذاشت. شاعران پارسی زبان مانند مولانا و حافظ نیز به ادغام موسیقی و شعر کمک کردند و پایه و اساس موسیقی کلاسیک ایرانی را ایجاد کردند.

موسیقی کلاسیک ایرانی

موسیقی کلاسیک ایرانی، معروف به ردیف، طی قرن‌ها تکامل یافته است. این شامل مجموعه‌ای از حالت‌های ملودیک و الگوهای ریتمیک است. موسیقی‌دانان و آهنگسازان مشهور ایرانی مانند فارابی و ابن سینا در عصر طلایی اسلامی سهم قابل توجهی در تئوری و عمل موسیقی داشتند. موسیقی کلاسیک ایرانی بر بداهه نوازی و تزیینات پیچیده با پیوندی قوی با عرفان صوفیانه تأکید دارد.

موسیقی مدرن ایرانی

در قرن ۲۰ و ۲۱، موسیقی ایرانی به تکامل خود ادامه داده است. موسیقی‌دانان ایرانی، چه در داخل و چه در خارج از کشور، عناصر سنتی را با سبک های معاصر مانند پاپ، راک و موسیقی الکترونیک آمیخته‌اند. هنرمندان برجسته‌ای مانند محمدرضا شجریان و گوگوش به دلیل مشارکت خود در موسیقی ایرانی شهرت بین‌المللی به دست آورده‌اند.

تکامل جهانی موسیقی

تاریخ موسیقی جهان به اشکال مختلف در سراسر جهان در حال تکامل بود. در چین باستان، شنگ، یک ارگ دهان و گوکین، یک زیتر هفت سیم، نقش‌های اساسی در موسیقی سنتی چین ایفا می‌کردند. در هند، وداها، متون مقدس هندو کهن، حاوی اشاراتی به موسیقی و استفاده از آلات مختلف بودند.

دنیای یونانی ـ رومی

در یونان باستان، موسیقی ارتباط تنگاتنگی با فلسفه و آموزش داشت. فیثاغورث که به خاطر مشارکتش در ریاضیات شناخته می‌شود، نسبت‌های ریاضی موجود در فواصل موسیقی را نیز بررسی کرد. یونانی‌ها از سازهایی مانند لیر و آولو در اجراهای موسیقی و تئاتر خود استفاده می‌کردند.

اروپای قرون وسطی

در اروپای قرون وسطی، موسیقی عمدتاً مونوفونیک و عبادی بود که در مراسم مذهبی استفاده می‌شد. آواز گریگوری با تک ردیف آهنگین خود، شکل برجسته‌ای از بیان موسیقی در این دوره بود. تروبادورها و تروورها در فرانسه و خوانندگان معدن در آلمان به موسیقی سکولار کمک کردند و راه را برای ظهور چند صدایی هموار کردند.

دوره رنسانس و باروک

رنسانس شاهد احیای علاقه به فرهنگ یونان و روم باستان، از جمله موسیقی آنها بود. آهنگسازانی مانند Josquin des Prez و Palestrina آثار پیچیده‌ای از کرال چند صدایی ساخته‌اند. دوران باروک نوآوری‌هایی مانند اپرا را با آهنگسازانی مانند مونتوردی و هندل ارائه کرد.

دوران کلاسیک و رمانتیک

دوران کلاسیک، با آهنگسازانی مانند موتزارت و هایدن، بر تعادل، فرم و وضوح در موسیقی تأکید داشت. دوران رمانتیک، که نمونه آن بتهوون و شوپن بود، عمق و پیچیدگی عاطفی را معرفی کرد. در تاریخ موسیقی جهان این دوره شاهد ظهور سمفونی، کنسرتو و پیانو به عنوان یک ساز مرکزی بود.

قرن بیستم و پس از آن

در قرن بیستم تاریخ موسیقی جهان یک انحراف رادیکال از فرم‌های موسیقی سنتی را به همراه داشت. جنبش‌های آوانگارد مانند آتونالیته و سریالیسم ساختارهای تونال متعارف را به چالش کشیدند. جاز در ایالات متحده ظهور کرد و سنت‌های موسیقی آفریقایی و اروپایی را در هم آمیخت. راک اند رول، موسیقی الکترونیک، هیپ‌هاپ و ژانرهای مختلف دیگر همچنان به شکل دادن به منظره موسیقی جهانی ادامه داده‌اند.

تأثیر موسیقی ایرانی بر جهان

در این بخش از مقاله به تاثیر موسیقی ایران بر موسیقی جهان می‌پردازیم. تاریخ موسیقی ایران را از این جهت بررسی می‌کنیم.

موسیقی ایرانی در جهان اسلام

موسیقی ایرانی تأثیر عمیقی بر جهان اسلام داشته است. سنت‌های کلاسیک آن با سیستم‌های مدال پیچیده و تکنیک‌های بداهه نوازی، موسیقی کشورهای همسایه مانند ترکیه، آسیای مرکزی و جهان عرب را تحت تأثیر قرار داد.

موسیقی ایرانی در هند

موسیقی ایرانی نیز اثر خود را در هند بر جای گذاشت، جایی که نقش مهمی در شکل‌گیری موسیقی کلاسیک شمال هند، معروف به موسیقی هندوستان، ایفا کرد. امپراتوری مغول با ریشه‌های ایرانی، آلات و مفاهیم موسیقی ایرانی را وارد هند کرد. این آمیختگی تاریخ موسیقی ایرانی و هندی باعث پیدایش سنت کلاسیک راگا شد.

موسیقی ایرانی در اروپا

در قرون وسطی و رنسانس، موسیقی ایرانی از طریق مبادلات تجاری و فرهنگی به اروپا راه یافت. سازهای ایرانی مانند عود و ربک بر سازهای اروپایی مانند گیتار و ویولن تأثیر گذاشت. علاوه بر این، مقامات فارسی بر توسعه شیوه‌های غربی تأثیر گذاشت.

عصر مدرن و جهانی شدن موسیقی

در تاریخ موسیقی جهان قرن بیستم دوره جدیدی را رقم زد. پیشرفت در فناوری ضبط امکان انتشار موسیقی در سراسر قاره ها را فراهم کرد. موسیقی عامه‌پسند غربی از جمله جاز، راک و پاپ، محبوبیت جهانی پیدا کرد و بر موسیقیدانان در سراسر جهان تأثیر گذاشت. ژانرهای موسیقی جهانی ظهور کردند و سنت‌های موسیقی متنوعی را از مناطق مختلف به نمایش گذاشتند.

موسیقی تلفیقی و همکاری بین فرهنگی

نوازندگان و آهنگسازان شروع به آزمایش با تلفیقی و همکاری‌های بین فرهنگی کردند. هنرمندانی مانند راوی شانکار و جورج هریسون موسیقی کلاسیک هندی را برای مخاطبان غربی به ارمغان آوردند. به همین ترتیب، همکاری بین موسیقی‌دانان ایرانی و غربی به ادغام سبک‌های موسیقی و ایجاد ژانرهای جدید انجامید.

حفظ موسیقی سنتی

با وجود مدرن شدن و جهانی شدن موسیقی، تلاش‌ها برای حفظ شیوه‌های موسیقی سنتی ادامه یافته است. سازمان‌ها و افراد برای مستندسازی و احیای سنت‌های موسیقی در خطر انقراض تلاش می‌کنند و بقای آنها را برای نسل‌های آینده تضمین می‌کنند.

کلام پایانی

موسیقی یکی از جنبه‌های قابل توجه و همیشه در حال تحول فرهنگ بشری است که اثری پاک نشدنی در جوامع سراسر جهان بر جای گذاشته است. منشأ آن را می‌توان در اجداد اولیه ردیابی کرد و توسعه آن توسط فرهنگ‌های مختلف شکل گرفته است که هر کدام از سنت‌های موسیقی منحصر به فرد خود کمک می‌کنندوقتی تاریخ موسیقی ایران را ورق می‌زنیم، موسیقی برای هزاران سال نقشی اساسی در زندگی مذهبی و سکولار ایفا کرده و به یک سنت کلاسیک غنی و پیچیده تبدیل شده است. فراتر از ایران، تاریخ جهانی موسیقی مجموعه‌ای از تأثیرات، نوآوری‌ها و تبادلات فرهنگی را نشان می‌دهد که بیان موسیقی را غنی کرده است.

Print